مشاوره خانواده را بهتر بشناسیم

مشاوره خانواده آنلاین

مشاوره خانواده

مشاوره خانواده یک نیاز اصلی در جوامع امروزی

– برخلاف رواندرمانی که دنبال نشان­ه ها و سرنخ­ های عمیق، فشرده و طولانی است مشاوره خانواده از همان آغاز تلاشی برای ترمیم رابطه آسیب ­دیده زوجین بوده است. مشاوره خانواده به جای گذشته عمدتا به اینجا و اکنون می­پردازد، و به مسائل در حال تجربه رسیدگی می­کند؛ راهنمایی­ هایی به زوج ها ارائه می کند که فرایندهای تصمیم سازی هوشیارانه آنها تسهیل شود. اکثر افرادی که به دنبال مشاوره خانواده می­گردند، در حال کنار آمدن با یک بحران از قبیل بی وفایی، اختلاف نظر در مورد بچه­ دار شدن، احتمال طلاق، مشکلات مالی، ناهماهنگی­ ها و ناسازگاری­ های جنسی، ارتباط غیر موثر یا اختلاف بر سر قدرت و کنترل هستند که موجب برهم خوردن تعادل خانواده شده است. افرادی که وارد فرایند مشاوره می­ شوند تجارب، انتظارات و اهداف متفاوتی دارند و میزان تعهدشان به ازدواج متفاوت است.

در ادامه موارد زیر مرور خواهد شد:

  • مرجع اصلی مشاوره خانواده
  • اهمیت مشاوره خانواده
  • مشاوره خانواده چیست؟
  • هدف مشاوره خانواده
  • مزایای مشاوره خانواده
  • درمان های اثربخش

 

مشاوره خانواده

مرجع اصلی مشاوره خانواده

انجمن ازدواج و مشاوره خانواده آمریکا به عنوان یکی از مراجع اصلی مشاوره خانواده شش حیطه اصلی را برای فرایند مشاوره ارائه کرده است:

. پذیرش جهت دریافت مشاوره از خانواد درمانگر

. سنجش و ارزیابی

. برنامه ریزی جلسات و مدیریت آنها

. مداخلات مورد انتظار در جلسات مشاوره (فعالیت­ هایی که برای بهبود مشکلات طراحی می شوند)

. مسائل اخلاقی و معیارها (آگاهی و رعایت قوانین فعلی، مقررات، ارزش­ ها و آداب و رسوم مشاوره خانواده)

. پژوهش و به روز کردن دانشِ درمان

اهمیت مشاوره خانواده

اهمیت مشاوره خانواده

سلامت، ثبات و خوشحالی خانواده ممکن است بوسیله استرس­ های زندگی مدرن تحت تاثیر قرار بگیرد؛ این عوامل استرس زا شامل نیاز به افزایش تعادل بین شغل و زندگی خانوادگی، بحران­ های خانوادگی فرد یا افراد خانواده، مشکلات روانشناختی فرد یا افراد یک خانواده، مشکلات ارتباطی و بسیاری از عوامل دیگر هستند. در چنین شرایطی حتی خانواده­ هایی که به لحاظ کارکرد و سازگاری پیشینه خوبی دارند ممکن است به مشاوره نیاز پیدا کنند. در این مشاوره موارد زیر مورد توجه و اصلاح قرار می گیرد:

  • روابط اعضاء خانواده با یکدیگر
  • نوع و شکل تعامل
  • پیام­ های ارتباطی
  • انتقال­ های بین نسلی و تاثیرات در جریان خانواده­ های هریک از زوجین
  • سبک­ های والدگری
  • تصمیم گیری­ ها
  • نیازهای مبتنی برفردیت در مقابل نیازهای خانواده
  • سلامت هریک اعضاء خانواده و ارزیابی مشکلاتی از قبیل افسردگی
  • تعارض­ ها درون فردی هر یک از اعضاء

تصمیم گیری درباره دریافت مشاوره می ­تواند تصمیمی مهم به نظر برسد. گرچه انتخاب مشاوره خانواده در وهله اول ممکن است شبیه به اعتراف به شکست و یا ناتوانی به نظر برسد، اما در واقعیت انتخاب مشاوره خانواده می­تواند یک قدم بزرگ به جلو باشد.

مشاوره-خانواده
مشاوره خانواده چیست؟

یک نوع از درمان است و به آنچه که سلامت و کارکرد خانواده را کاهش داده می پردازد. به افراد کمک می کند تا برمشکلات فائق آیند. ناراحتی های روانشناختی را بهبود بخشند، بر تغییرات تسلط پیدا کنند و به کارکرد بهینه خود دست پیدا کنند. مشاور خانواده مشکلات افراد را در یک بافت بزرگ تر می بیند: خانواده. فرضیه زیربنایی این دیدگاه این است که مشکلات را نمی توان با موفقیت حل کرد مگر اینکه آنها را در بافت خانواده فهمیده شوند. شیوه ای که اعضاء خانواده براساس آن تعامل می کنند بر نحوه شکل گیری مشکل افراد و تلاش آنها برای حل کردن آن تاثیر مستقیمی دارد.

مشاوره خانواده و روانپویشی

هدف مشاوره خانواده چیست؟

برای درست کردن جهان ابتدا باید به ملت ها نظم دهیم؛ برای نظم دادن به ملت ها ابتدا باید خانواده ها نظم و تعادل پیدا کنند؛ بای تعادل پیدا کردن خانواده ها ابتدا باید در زندگی شخصی خود پرورش یابیم؛ ما باید در ابتدا قلب خود را تنظیم کنیم. “کنفسیوس”

به طور خلاصه هدف از مشاوره این است که ضمن یک کار گروهی و بوسیله حل کردن مشکلات عاطفی و رفتاری از فروپاشی خانواده جلوگیری شود. برای دست یابی خانواده به یک زندگی سالم، مشاور خانواده به افراد برای تعامل سازگارتر، حل مسئله موثرتر، فهم و درک متقابل از یک دیگر و ایجاد تعادل بین اهداف شخصی و اهداف جمعی کمک می کند. هدف مشاوره به طور کل مشکل حاضر بستگی دارد و با توجه به شدت و نوع مشکل برنامه ریزی درمانی صورت می پذیرد.

مشاوره خانواده
مزایای مشاوره خانواده

این نوع از مشاوره جامع که به حل مشکلات خانواه می پردازد در موارد مختلفی بسیار اثربخش گزارش شده است. خانواده در یک محیط امن و کنترل شده به حل مشکلات خود می پردازند و در این فرایند مزایای مختلفی را می توان برشمرد:

  • فهم بهتر از مرزبندی های سالم و الگوهای رفتاری سازگار و انگیزه بخش
  • تعامل در محدوده خانواده و بافت های گسترده تر
  • آگاهی از شیوه های حل مسئله مشکل دار و تغییر دادن آنها
  • افزایش فهم و بینش نسبت به منبع تعارض و کارکرد آن
  • افزایش حمایت اعضاء از یکدیگر برای عبور از بحران ها
  • آگاهی از تاثیر پویایی ها و نقش احساسات در خانواده
  • افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس اعضاء
  • ایجاد پیوند انسانی قوی بین اعضاء خانواده

مشاوره خانواده و درمان

درمان های اثربخش

خانواده در روانشناسی از اهمیت بالایی برخوردار است. به همین دلیل برای حل مشکلات خانواده رویکردهای درمانی مختلفی شکل گرفتند. استفاده از این رویکردها در مراکز مشاوره مزایای قابل توجهی دارد. حتی در شرایطی که امکان دسترسی به مراکز مشاوره دشوار است از خدمات مشاوره آنلاین می توان استفاده کرد. رویکردهایی که در ادامه با آنها آشنا می شوید شامل:

  • مدل های روانپویشی
  • مدل های میان نسلی
  • مدل های تجربی – انسانگرا
  • مدل های ساختاری
  • مدل های راهبردی
  • مدل سیستمی میلان

مشاوره خانواده و روانپویشی

مدل­ های روانپویشی

این مدل بر بینش، انگیزش، تعارض ناهوشیارانه، دلبستگی­ های اولیه خردسال- مراقب، روابط درون روانی ناهوشیار، روابط واقعی و تاثیر آنها بر تجربه درونی تاکید دارند. در اوایل دهه 1990 میلادی سعی شد مفاهیم روانپویشی و مفاهیم مشاوره خانواده یکپارچه شود؛ مشاوران خانواده بریتانیایی سهم عمده ای در رشد خانواده درمانی داشتند، این نوع از مشاوره به دنبال ناراحتی­ های خانوادگی و به ویژه ضربات وارده به اعضای خانواده بود. و این برخلاف ایالات متحده آمریکا بود که مشاوره خانواده آن ریشه در راهنمایی کودک و درمانگاه­ های روانپزشکی کودک داشت.

این درمان موارد زیر را در نظر می گیرد:
  • پاسخ خانواده به شخصی که به عنوان بیمار شناخته شده
  • کارکرد آن بیماری در خانواده
  • و آنچه نمی­ گذارد خانواده به طور مستقیم با مشکل روبرو شود

این موارد مکل یکدیگر هستند و در شکل گیری و حفظ آسیب نقش مهمی دارند. تشخیص­ های فردی و خانوادگی هر دو بخشی از مفاهیم روانپویشی و نظام­­ مشاوره خانواده است.

فهم و مداخله

درمان هایی که چهارچوب روانپویشی دارند همزمان به دو سطح از فهم و مداخله می­پردازند. عوامل ناهوشیار تک تک اعضاء خانواده و دنیای پیچیده تعامل خانوادگی و پویایی­ های خانواده. آکرمن که برخی او را “پدر مشاوره خانواده” می­دانند، خانواده را نظامی از شخصیت­ های در حال تعامل می­دید؛ هر فرد در خانواده یک زیر نظام مهم است، درست همان طور که خانواده زیرنظامی در اجتماع است. فهم کامل کارکرد خانواده در “مشاوره خانواده” در گرو آن است که بپذیریم از چند منبع تاثیر می گیرد که عبارتند از: شخصیت منحصر به فرد هر عضو، نقش های خانوادگی، تعهد خانواده به ارزش­ های انسانی و رفتار خانواده به عنوان یک واحد اجتماعی.

مشاره خانواده و مدل های میان نسلی

مدل­ های میان نسلی

که می­گویند الگوهای خانوادگی، ائتلاف­ها و مرزهای فعلی در مشکلات حل نشده خانواده پدری طرفین ریشه دارد. رویکردهای میان نسلی با نگاه ویژه به الگوهای رابطه­ ای خانواده در طول چند دهه، دیگاه اتخاذ کردند که از روانکاوی تاثیر گرفته است. مشاوران خانواده میان نسلی معتقد است که الگوهای خانوادگی جاری در مسائل و مشکلات حل و فصل نشده خانواده پدری ریشه دارد. البته به این منظور نیست که نسل­های قبل باعث بروز مشکلات خانوادگی فعلی شده­اند، بلکه بر این باورند که مشکلات حل نشده نسل­ های قبل در نسل­های بعد نیز باقی مانده و مشاهده می­شوند. در  مدل میان نسلی اینکه در خانواده امروزی دلبستگی ها چگونه شکل می گیرد، صمیمیت در خانواده چگونه مدیریت می­شود، تعادل قدرت چگونه حفظ می­شود، با چه راه کارهایی به حل و فصل مشکلات پرداخته می­ شود و غیره، ممکن است بازتابی از الگوهای خانوادگی نسل­های قبلی باشد.

پیشگامان

برخی مشاوران خانواه پیشگام بوئن، ایوان، بوسورمنی- ناگی، جیمز فرامو و کارل وایتکر هستند. آنها به مسائل و مشکلات میان نسلی پرداخته ­اند. فرامو یکی از اولین کسانی بود که در جلسات درمان اعضای خانواده را در قالب جلساتی گرد هم می­ آورد و در این جلسات تفاوت­های جاری را به بحث می­ گذاشت. ویتکر نیز اعضاء خانواده و حتی در برخی اوقات پدر بزرگ و ماربزرگ­ ها را به عنوان طرف های مشورت به جلسات مشاوره دعوت می ­کرد. بوئن در مشاوره خانواده نظریه نظام­های خانواده را ارائه کرد. او خانواده را یک واحد هیجانی و شبکه­ای از روابط متصل به هم می­دانست که بررسی آنها درچهارچوب بین نسلی بهترین راه ممکن برای فهم آن است. بوئن در جلسات مشاوره خانواده رویکردی منظم و توام با خونسردی داشت که اعضاء خانواده را به مشارکت وا می­داشت.

عینی بودن و عینیت گرایی برخلاف واکنش­گری هیجانی از مشخصات رفتاری مشاوره خانواده­ای است که در این چهارچوب کار می­کند. مشاور خانواده باید بدون جانبداری یا درگیری ذهنی بیش از حد ارتباط خود را با همه شرکت کنندگان در جلسه مشاوره حفظ کند. در این شکل از مشاوره خانواده همیشه دو هدف در اولویت قرار دارد: الف) مدیریت اضطراب و رهایی از نشانه­ ها ب) افزایش انطباق هریک از اعضاء خانواده.

مدل­ های تجربی – انسانگرا

که به درگیری هیجانی، رشد و کمال شخصی و خودمختاری از طریق تجربه فعلی- امروزی، رویارویی، مواجهه، شهود، خودانگیختگی و کنش می­پردازند. تجربه، رویارویی، مواجهه، شهود، فرایند، رشد، وجود، خودانگیختگی، کنش، اینجا و اکنون همگی مفاهیم اصلی مشاوره خانواده مبتنی بر مدل تجربی هستند. در این نوع از مشاوره خانواده تئوری و به طور خاص تئوری پردازی به حدقل می­رسد چراکه آن را عاملی مزاحم بر سر راه درمان می­دانند و معتقدند تغییر در یک تجربه درمانی قرار دارد که شرایط برای رشد شخصیتی را فراهم و تامل خانوادگی را تسهیل می­کند. مشاوره خانواده تجربی- انسانگرا از تکنیک­های پدیدار شناختی از قبیل گشتالت درمانی، روان­نمایشگری، درمان مراجع محور راجرزی و جنبش رویایی گروه استفاده می­کند. در مشاوره ای که این رویکرد را چهارچوب خود قرار می­دهد به چیزی کمتر از کامیابی شخصی قانع نبودند. کارل ویتکر و ویرجینیا ستیر از رهبران این رویکرد مشاوره خانواده بودند.

امروزه افرادی مثل سوزان جانسون و لسلی گرینبرگ با زوج­درمانی هیجان مدار که بر درگیری هیجانی زوجین، شناسایی احساساتی که کیفیت رابطه زوجین را تعریف می­کند و کمک به آنها برای ایجاد دلبستگی­های تاکید دارد موج جدیدی از مشاوره خانواده مبتنی بر مدل تجربی را به راه انداختند. این رویکرد تا برخلاف رویکردهای اولیه تئوری را پذیرفته است و همچنان به آگاهی مراجع از تجار درونی بیش از فهم عقلانی اهمیت می­دهد. در مشاوره خانواده، درمانگران تجربی سعی می کنند مثل یک انسان واقعی و اصیل رفتار کنند.

مدل­ های ساختاری

که بر بافت خانواده تاکید دارند و در توصیف مشکلات و شناسایی راه حل­ ها به استعاره­ های ساختاری و سازمانی متوسل می­شوند. در مشاوره خانواده مبتنی بر مدل ساختاری، مفاهیمی از قبیل قواعد خانواده، نقش­ها، ائتلاف­ها، زیرنظام­ ها، مرزها، کلیت و سازمان محوریت دارند. مشاوره خانواده مبتنی بر مدل ساختاری مثل دیگر رویکردهای نظام­ های خانواده، به جای تمرکز فردی بر مسئله­ ها و راه حل­ها، تمرکز بافتاری را ترجیح می­دهد. اما ویژگی منحصر به فرد آن به استفاده از استعاره­ های ساختاری و سازمانی در توصیف مسائل و شناسایی راه حل­ها و تاکیدش بر مسیر مشاوره­ای فعال برمی­گردد. ساختار سازمانی زیرین خانواده و انعطاف پذیری آن در پاسخ دهی به تغیر شرایط در طول زندگی خانواده به ظهور الگوهای کارا یا ناکارا کمک می­کند.

سالوادور مینوچین که از او به عنوان بنیانگذار مدل ساختاری یاد می­شود می­گوید، خانواده در جریان گذار از چرخه زندگی دنبال حفظ تعادلی ظریف بین ثبات و تغییر است. مینوچین اعتقاد داشت هرچه خانواده کاراتر باشد و بالطبع هرچقدر مشاوره خانواده به افزایش کارایی خانواده کمک کند، در دوره­ های گذار از تغییر راحت­تر استقبال می­کند و ساختارش را هرچه بیشتر با تغییر شرایط اصلاح و تعدیل می­کند. مشاور خانواده و درمانگرانی که از این مدل پیروی می­کنند هدف اولیه خود را تسهیل تغییرات ساختاری در خانواده ناکارا می­دانند و فرض آنها این است که تغییر رفتار فرد و کاهش نشانه در نتیجه تغییر بافت تبادلات خانواده رخ می­دهد. آنها سعی می­کنند در طی فرایند مشاوره با تحول ساختار خانواده مواضع اعضای خانواده را تغییر دهند و در نتیجه همه اعضاء خانواده بعد از سپری کردن جلسات مشاوره خانواده تغییرات را تجربه می­کنند.

بنابراین نقش اولیه مشاوره خانواده ساختاری این است که ابزاری برای تغییر باشد یعنی خانواده را به عنوان یک کلیت فعالانه درگیر کند.

مدل­ های راهبردی

مداخلات مستقیم یا تکلیف مدار را به فهم معنای نشانه­ ها ترجیح می­دهند. مشاوره خانواده مبتنی بر مدل راهبردی، مداخلاتی فعال و صریح را شامل می­شود که هدف آنها کاهش یا حذف مشکلات خانوادگی یا نشانه­ های رفتاری است. مشاوره خانواده­ ای که از مدل راهبردی استفاده می­کند تمرکز کمتری بر معنای نشانه یا خاستگاه آن دارد و یک رشته رهنمودها یا تکلیف­ ها را به خانواده می­دهد. هدف این رهنمود­ها و تکلیف­ ها تغییر دادن  تعامل های تکرار شونده­ ای است که به اختلاف منجر می­شوند. در حالی که رویکردهای دیگر بر تفسیر یا بازسازی روابط تکیه دارند، مشاوره خانواده مبتنی بر مدل راهبردی به آن دسته از رفتارهای تکرار شونده درون خانواده می­پردازد که باعث تداوم یافتن مشکل هستند.

اثر بخشی و ایجاز فنی مشخصه مشاوره خانواده مبتنی بر مدل­ راهبردی است. این نوع مشاوره تغییرگرا و کوتاه مدت است. مشاور خانواده در این مدل، خانواده را از منظر غیر آسیب شناختی در نظر می­گیرد.

درمانگری فعال

همچنین مشاور خانواده، درمانگری فعال است که راهبردها یا مداخلات را متناسب با مشکل خانواده طراحی می­کند و به مجرد حل و فصل شکایت درمان را تمام می­کند. درمان راهبردی بر این باور است که قواعد یک خانواده می­تواند تغییر کند. به بیان دقیق­تر اگر یک خانواده مشکل را نادیده بگیرد، واکنش افراطی نشان دهد، بیش از اندازه درگیر اقدام عملی شود، از اقدامات عملی انجام شده انتظاری نامتناسب داشته باشد و یا به شیوه­ای نامتناسب رفتار کند آنگاه باید راه حل­ های معیوب بررسی، اصلاح یا تغییر داده شوند. مشاور در عین اینکه روی مشکل تمرکز دارد و به خانواده کمک می­کند تا اهداف روشن و دقیقی را دنبال کنند، غالبا با رهنمودهای آشکار یا ضمنی- یعنی با تکالیف درمانبخشی که هدف آنها خاموش کردن توالی­ های رفتاری ناسازگار است- تغییر را ایجاد می­کند.

مدل سیستمی میلان

که به دنبال الگوهای بین فردی تاثیر گذار بر ذهنیت فرد است. این رویکرد توسط چهار مشاور خانواده به نام­ های مارا سلوینی پالاتزولی، لویجی بوسکولو، جیانفرانکو چکین و جولیا پراتا برای ایجاد یک درمان جدید سیستمی و مداخلات نوآورانه در مشاوره خانواده شکل گرفت. این مدل به دنبال الگوهای پاتالوژیک متعادل سازی بود که مرکز گره به حساب می ­آمدند و چنانچه این الگوها تغییر می­کردند خانواده توانایی تحول پیدا می­کرد. این الگوی ناسالم اغلب توسط خانواده به عنوان یک راه حل مورد استفاده قرار می­گیرد. فرض کنید یک فرد در خانواده نشانه دار شده اما خانواده، صرفا او را بیمار می­بیند و درنتیجه برای ایجاد تغییر در خانواده برنامه ریزی نمی­کند. در مدل سیستمی تغییرات کلی منجر به تغییر یک عضو از خانواده خواهد شد. مفاهیم تئوریک مدل سیستمی حاصل تئوری سیستم­ ها، سایبرنتیک و نظریه داده­ ها است.

ذهن اجتماعی، یکی از مفاهیم اساسی مدل سیستمی است. مفروضات ذهن بازتابی از عوامل اجتماعی هستند. بنابراین ناسازگاری­ های ذهنی نیز برخواسته از الگوهای پاتالوژیک اجتماعی هستند. به عبارتی اگر خانواده الگوی رفتاری همراه با محدودیت ایجاد کرده و درنتیجه یکی از اعضاء نشانه دار شده است، مشاور باید به خانواده کمک کند تا به آزادی لازم برای یافتن راه حل­ های سازگارانه ­تر دست یابند.

منابع

. Family Therapy, an overview; Herbert Goldenberg & Irene Goldenberg

. Family Healing (Salvador Minuchin)

. The Family Crucible: The Intense Experience of Family Therapy (Perennial Library) ( Augustus Y. Napier (Author) & Carl Whitaker)

. Experiential Family Therapy (Walter Kempler)

دریافت مشاوره خانواده آنلاین

فهرست